Print
Category: Biuletyn nr 31

Aleksandra Rybaczek

 

Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Kościół – Naród – Państwo w perspektywie 1050-letniej rocznicy chrztu polski. Historia i teraźniejszość” Poznań, 3-5 września 2017 roku

 

W dniach 3-5 września 2017 r. odbyła się Ogólnopolska Kon­fe­ren­cja Nau­kowa pt. „Kościół – Naród – Państwo w perspektywie 1050-letniej rocznicy Chrztu Polski. Historia i teraźniejszość”, zorganizo­wa­na pod patronatem Jego Ekscelencji Arcybiskupa Stanisława Gądec­kiego, Metropolity Poznańskiego, Przewodniczącego Konferencji Epi­skopatu Polski. Wydarzenie miało miejsce w Arcybiskupim Semi­na­rium Duchownym w Poznaniu, a jego organizatorami by­li: Wydział Teologiczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kuria Metropolitalna w Poznaniu, Stowarzyszenie Kanonistów Polskich, Wy­dział Nauk Prawnych Towarzystwa Naukowego KUL oraz Katedra Kościelnego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego KUL.

Konferencję rozpoczął dziekan Wydziału Teologicznego UAM, ks. dr hab. Paweł Wygralak, prof. UAM. Następnie głos zabrał abp S. Gą­decki. Podkreślił, iż w kontekście niełatwych relacji pomiędzy Ko­ścio­łem a państwem, Kościół ma swoje własne zadanie, swoją misję, która daleko przekracza politykę. I cho­ciaż z jednej strony zachęca się Ko­ściół do zabierania głosu, to z drugiej oczeku­je się jego nie wtrącania się w aktualne dyskusje w społeczeństwie. Metropolita Poznański, wi­tając uczestników konferencji zgromadzonych w auli Seminarium, po­dziękował za przybycie oraz podjęcie tej bardzo aktualnej tematyki relacji Kościół – Naród – Państwo. Kolejne słowa skierował do ze­bra­nych bp Ryszard Kasyna, który zauważył, że główne pojęcia konfe­ren­cji – Kościół, Naród i Pań­stwo wzajemnie się przenikają. W każdym społeczeństwie spotyka się to, co państwowe, narodowe i religijne. Na przestrzeni dziejów w relacjach tych zaw­sze występowały napięcia, jednak należy dążyć do tego, aby ich podstawą był szacunek i dialog, jak stwierdził Przewodniczący Rady Prawnej KEP. Do uczest­ników konferencji zwrócił się także ks. prof. dr hab. Józef Krukowski. Prezes Stowarzyszenia Kanonistów Polskich podkreślił interdyscyplinarność podej­mo­wanej tematyki. Ponadto wykazał jej związek z miejscem od­bywania kon­fe­ren­cji – Poznaniem, kolebką polskiego katolicyzmu. Chrzest Polski miał znaczenie dla Narodu i państwa w wymiarze hi­storycznym, ale też wywiera na nie wpływ współcześnie, zauważył Profesor. W dalszej części swojej wypowie­dzi, jako główny orga­ni­za­tor konferencji, prof. Krukowski podziękował prele­gentom oraz prze­wodniczącym poszczególnych sesji za przyjęcie zaproszeń oraz życzył owocnych obrad wszystkim uczestnikom. Ponadto w imieniu Zarzą­du SKP do­konał aktu wręczenia bp. R. Kasynie dyplomu członka hono­ro­wego Stowarzy­szenia.

Obrady podczas konferencji zostały podzielone na sześć sesji. Pierwszej z sesji, na której wygłoszone zostały trzy referaty przewod­niczył bp Krzysztof Wętkowski, biskup pomocniczy Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Wystąpieniem „Rola katolików w życiu publicznym” rozpoczął kard. Zenon Grocholewski. Przedstawił zasady fun­da­men­talne, w świetle których należy oceniać rolę kato­lików w życiu pub­licznym. Aktywność katolików opiera się bowiem na podsta­wie bib­lij­nej: są oni „solą” ziemi i „światłem” świata oraz mają za zadanie nau­czać słowem i przykładem, pomagając przy tym bliźnim. Kard. Gro­cholewski stwierdził, iż miłość wobec bliźnich stanowi o tożsamości bycia chrześcijani­nem.

Kolejny referat wygłosił prof. dr hab. Wacław Uruszczak, kie­row­nik Kate­dry Historii Prawa Polskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Je­go temat brzmiał: „Zasada ustrojowa powiązania państwa i Kościoła w latach 966-1795”. Prele­gent wyróżnił na wstępie trzy okresy hi­sto­rii Polski – monarchia Piastów, mo­narchia Andegawenów i Jagiello­nów oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – w ramach których oma­wiał zasady powiązania państwa i Kościoła Katolickiego. Swoje roz­wa­żania prof. Uruszczak podsumował stwierdzeniem, że religia kato­licka wyznaczyła tożsamość Polaków.

Ostatni referat w sesji, „Kościół katolicki w Polsce wobec spo­łe­czeństwa w okresie Oświecenia” zaprezentował dr hab. Waldemar Bednaruk, prof. KUL. Autor mówił o niewielkim poparciu szlachty dla reform oświeceniowych, róż­nym pochodzeniu społecznym duchow­nych, co miało przełożenie na różnorod­ność ich poglądów oraz pod­kreślał, że duchowni „targowiczanie” nie zawsze byli przeciwnikami reform. W dalszej części wystąpienia zaprezentowane zosta­ły po krót­ce sylwetki poszczególnych duchownych doby Oświecenia oraz ich po­glądy na temat zmian w państwie.

Kolejnej sesji przewodniczył bp dr hab. Artur Miziński, Sekretarz General­ny KEP. Na sesję składały się dwa wystąpienia.

Pierwszy referat pt. „Systemy relacji między Kościołem a Pań­stwem i Na­rodem. Od III rozbioru Polski do III. Rzeczypospolitej” wy­głosił ks. prof. Kru­kowski. Przypomniał, że od początku państwowości polskiej, aż do III rozbioru Polski obowiązywał system dualizmu re­li­gijno-politycznego. Okres rozbiorów spowodował jednak zerwanie więzi pomiędzy Kościołem a nieistniejącym wów­czas państwem pol­skim. Okres okupacji przez hitlerowskie Niemcy i ko­mu­ni­styczną Ro­sję spowodował natomiast narzucenie monizmu ideologiczno-poli­tycznego. Dualizm został przywrócony dopiero w III Rzeczypospolitej, a za­gwarantowany jest w Konstytucji RP z 1997 r. i w Konkordacie podpisanym w 1993 r. Prof. Krukowski podkreślał, iż konieczna jest refleksja na temat roli Kościoła w Polsce wobec panującego re­la­tywizmu. Autor zauważył też, że w obecnych czasach Unia Europejska odcina się od swoich chrześcijańskich ko­rzeni.

Kolejny prelegent, prof. dr hab. Stanisław Stadniczeńko, kierownik Katedry Teorii, Filozofii Prawa i Praw Człowieka na Wydziale Prawa i Administracji w Wyższej Szkole Finansów i Zarządzania w War­sza­wie, wygłosił referat na te­mat „Naród – społeczeństwo obywatelskie – demokracja”. W wystąpieniu pod­jął re­fleksję nad znaczeniem języka, narodu oraz możliwościami demokracji. Zazna­czył, że ludzi w struktury łączy kultura duchowa i zmaterializowana, jest ona czyn­nikiem narodowotwórczym. Z drugiej strony to religia ofiaruje znak tożsa­mości, odwołując się do spraw fundamentalnych. Prof. Stad­ni­czeńko stwierdził, że człowiek nie potrafi odczytać prawidłowo syste­mu wartości, dla­te­go też po­trzebna jest właściwa formacja narodu, którą powinien prowadzić Ko­ściół.

Sesji trzeciej przewodniczył dr hab. Krzysztof Wiak, prof. KUL, dziekan Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL.

Jako pierwszy, referat pt. „Zagadnienia relacji państwo-Kościół w usta­wo­dawstwie synodalnym okresu przedrozbiorowego” wygłosił ks. prof. dr hab. Woj­ciech Góralski, wiceprezes SKP. Prele­gent przedstawił sylwetki osób zwo­łu­jących oraz zarys postanowień poszczególnych synodów prowincjalnych, po­czą­wszy od synodu abp. Henryka Kietlicza. Ks. prof. Góralski zaznaczył, że synody prowin­cjal­ne znacząco wpływały na stosunki państwo-Kościół. Trakto­wały bo­wiem o tych relacjach już od początku XIII w., odbywając się razem ze zjaz­da­mi biskupów i zajmując się zarówno sprawami państwowymi, jak i ko­ścielnymi.

Następnie „Posłannictwo Kościoła wobec Narodu w ujęciu Pry­ma­sa Polski Stefana Kard. Wyszyńskiego” przybliżył w swoim wy­stą­pie­niu ks. dr hab. Miro­sław Sitarz, prof. KUL, kierownik Katedry Ko­ściel­nego Prawa Publicznego i Konstytucyjnego KUL. Podkreślił, iż po­słan­nictwo Kościoła wobec Narodu ma doniosłe znaczenie w nauczaniu kard. Wyszyńskiego, który wyraźnie od­róż­niał zadania Kościoła, Na­ro­du i Państwa. Podstawą zaś zadań Kościoła wobec Naro­du jest ewa­n­geliczne polecenie nauczania, a także służba rodzinie, gdyż zdrowa ro­dzina to zdrowy Naród. Należy ponadto troszczyć się o porządek w ży­ciu do­czesnym, a pierwszym warunkiem ładu i porządku społecznego jest uznanie Boga w Narodzie.

W tej sesji głos zabrał także ks. infułat Ireneusz Skubiś, twórca i moderator Ruchu „Europa Christi”. Przedstawił historię powstania ruchu oraz najbliższe zaplanowane w jego ramach wydarzenia. Za­chę­cił w ten sposób do włączenia się w rozwijającą się inicjatywę.

Kolejna sesja odbywała się pod przewodnictwem ks. prof. dr. hab. Tomasza Rozkruta, dziekana Wydziału Prawa Kanonicznego UPJPII.

Pierwszy z dwóch referatów tej sesji wygłosił ks. prof. dr hab. Józef Krzyw­da. Jego temat brzmiał: „Relacje państwo-Kościół w Kodeksie Prawa Kano­nicz­nego z 1983 r.”. Prelegent przypomniał historię prac nad normami ob­owią­zu­ją­cego Kodeksu Prawa Kanonicznego dotyczą­cą relacji państwo-Kościół. Pod­kre­ślił przy tym, że Kodeks bez­po­śred­nio nie zawiera norm dotyczących za­sady współdziałania państwa i Kościoła, a jedynie poszczególne kanony można w tym kontekście odpowiednio interpretować, co też Autor w zarysie uczynił. Ponadto prof. Krzywda stwierdził, iż zasada uznania i poszanowania wol­no­ści religijnej jest podstawową zasadą relacji państwo-Kościół.

Następny referat pt. „Otwarcie granic dla imigrantów muzuł­mań­skich a bez­pieczeństwo publiczne Europy w kontekście współ­działa­nia między pań­stwem a Kościołem (dla dobra człowieka i dobra wspólnego)” przedstawił ks. dr hab. Piotr Kroczek, prof. UPJPII, kie­rownik Katedry Prawa Rodzinnego na Wy­dziale Prawa Kanonicznego UPJPII. Tematem refleksji były obszary, na których mogą powstać za­grożenia dla bezpieczeństwa publicznego Polski w związku z ma­so­wą imigracją muzułmańską. Ustrojowy model państwa, obowiązywalność prawa oraz dziedzictwo narodowe to główne kwestie stanowiące pro­blem dla wy­znaw­ców islamu. Dla muzułmanów nie ma znaczenia for­ma rządów, jednak nie może być ona oderwana od religii. Państwo oderwane od religii nie ma pra­wa istnieć, modelem docelowym jest więc dla nich państwo rządzone według islamu. Na­le­ży do tego dodać, iż jest to państwo totalne, obejmujące swoją kon­trolą wszyst­kie dzie­dziny życia, co niewątpliwie narusza dziedzictwo narodowe państwa, do którego muzułmanie przybywają. Tym bardziej, że nie uznają oni recepcji pra­wa, ale narzucają swoje normy, jedynie tolerując po­je­dyn­cze obce regulacje, podkreślał Prelegent. Zaznaczał także, że Kościół i państwo współ­pracują w kwestiach ochrony dobra wspólnego, pod­staw kulturowych, tożsamo­ści naro­dowej czy bezpieczeństwa publicz­nego.

Sesji piątej przewodniczył bp Marian Buczek, biskup senior die­ce­zji Char­kowsko-Zaporoskiej. W sesji zaplanowane zostały dwa referaty.

Jako pierwszy głos zabrał ks. dr hab. Piotr Stanisz, prof. KUL, kie­rownik Katedry Prawa Wyznaniowego KUL. Referat miał temat „Och­rona wolności re­ligijnej w wymiarze indywidualnym i instytucjo­nal­nym w postulatach Stolicy Apostolskiej i w traktatach Unii Euro­pej­skiej. Zbieżności i rozbieżności”. W pierwszej części Prelegent przed­stawił postulaty Stolicy Apostolskiej doty­czące relacji państwo-Ko­ściół, które zawarte zostały w dokumentach takich, jak: po­synodalna adhortacja Ecclesia in Europa, deklaracja o wolności religijnej Dig­ni­ta­tis humanae oraz konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współ­cze­snym Gaudium et spes. Następnie analizie poddane zostały dokumenty Unii Eu­ropejskiej: Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o funkcjonowaniu Unii Euro­pej­skiej oraz Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej. W ramach podsumo­wania ks. Stanisz zauważył, iż możemy zaobserwować umiarkowaną wrażli­wość Unii Europejskiej na postulaty Kościoła. Uznawane jest także znaczenie wolności re­li­gij­nej. Z drugiej jednak strony, brak jest ściśle określonej bazy wspólnych wartości jednoczących oraz mamy do czynienia z fasadowością nie­których unijnych gwarancji.

Drugi referat pt. „Gwarancje ochrony wolności sumienia i religii a tole­ran­cja wobec ideologii gender w życiu publicznym” zaprezen­to­wał ks. dr hab. Piotr Steczkowski, prof. UR. Na początku przedsta­wio­ne zostały główne założenia ideologii gender. Prelegent podkreślił, że brak jest jednoznacznej defi­nicji oraz rozumienia pojęcia, co jest roz­wiązaniem zamierzonym. Ułatwia to bowiem ma­nipulację pojęciem „gender”, która ma na celu dekonstrukcję stereo­typów, m.in. poprzez wprowadzanie zmian semantycznych czy nowych pojęć do ustawo­daw­stwa. W kontekście rozwoju ideologii gender ochrona wolności reli­gijnej może zostać osłabiona, zauważył ks. Steczkowski.

Ostatnią sesję prowadził ks. dr hab. Józef Wroceński, prof. UKSW, kierow­nik Katedry Ustroju Kościoła i Kanonicznych Form Życia Kon­sekrowanego Wydziału Prawa Kanonicznego UKSW.

Referat „Podstawowe zasady relacji państwo-Kościół w nauczaniu Kościoła katolickiego i w ustawodawstwie polskim. Zbieżności i roz­bieżności” zaprezen­tował dr hab. Paweł Sobczyk, prof. UO. Za zbież­no­ści specyfiki kościelnej i państwowej zostały w referacie uznane: dys­persja regulacji zagadnień wyzna­niowych, wolność religijna i pośred­nio godność osoby jako punkt wyjścia wol­ności religijnej oraz fakt, że konkretne zasady tworzą model relacji państwo-Ko­ściół. Rozbieżności według Prelegenta są następujące: nauczanie Soboru Wa­ty­kańskiego II ma charakter personalny, nie normatywny, Konstytucja Rzeczy­pos­po­litej Polskiej odpowiada treści poszczególnych zasad, podczas gdy z nau­cza­nia Soboru należy je dekodować, polska Konstytucja zawiera ponadto wskazane formy regulacji stosunków państwo-Kościół. Zbieżność nazewnictwa i zasad nie może być interpretowana jako ich tożsamość czy identyczność, gdyż z pojęć so­borowych polski usta­wo­dawca dekoduje zasady relacji wzajemnych stosunków, stwierdził Profesor. Na koniec wystąpienia Autor odniósł się do kwestii zmiany Konstytucji, uważając iż potrzeba zmian w realizacji form sto­sunków państwo-Kościół, a nie przepisów samej ustawy zasadniczej.

Ostatni referat wygłosił ks. prof. dr hab. Paweł Bort­kiewicz z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jego temat brzmiał „Zadania Kościoła wobec Narodu po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Doświadczenia i perspekty­wy”. Prof. Bortkiewicz za­czął od procesu integracji europejskiej, z którym to związana jest mar­ginalizacja religii, proces odzyskiwania wolności przez Polskę oraz dy­skusja dotycząca wyboru między państwem liberalnym a wyzna­nio­wym. Należy przy tym zaznaczyć, że Kościół nie stawiał postulatu państwa wyzna­nio­wego, a demokratycznego państwa prawa, mówił prelegent. Zadania Kościo­ła wobec Narodu to zaś w omawianym kon­tekście przeciwstawianie się koncep­cjom wykluczenia i podziału, sta­nie na straży kultury, która broni suwerenności oraz troska o formację ludzkich sumień.

Po każdej sesji miała miejsce ożywiona dyskusja, w której chętnie zabierali głos zgromadzeni na konferencji uczestnicy.

Zamknięcia konferencji dokonał prof. Krukowski. Swoje po­dziękowania prezes SKP skierował do organizatorów, prelegentów, przewodniczących sesji oraz wszystkich uczestników. Podkreślił także, iż cele postawione na początku konferencji zostały zrealizowane. W ramach podsumowania zaś stwierdził ory­ginalność polskiego modelu relacji państwo-Kościół. Na zakończenie ks. Kru­kowski zaprosił na następną konferencję SKP.



Mgr lic. Aleksandra Rybaczek – doktorant w Katedrze Kościelnego Prawa Pro­ce­so­wego, In­sty­tut Prawa Kanonicznego, Wydział Prawa, Prawa Kano­ni­cznego i Ad­mi­ni­stracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin; e-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Information about Author: Aleksandra Rybaczek, J.C.L. – Ph.D. student in the De­part­ment of Church Procedural Law, Institute of Canon Law, Faculty of Law, Canon Law and Admini­stra­tion at the John Paul II Catholic University of Lublin, Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, Po­land; e-mail: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.